Langzaam begint het boek iets tastbaars te krijgen.
De correctieronde is vrijwel afgerond en de definitieve opmaak is inmiddels in uitvoering. Zodra de paginering vaststaat, kan ook het register worden samengesteld. Als alles volgens plan verloopt, verschijnt De kern in de korrel dit najaar.
Op de foto houden Saki en ik het boek alvast samen vast. Nog met een dummy natuurlijk, want het echte exemplaar moet nog van de drukpers komen. Maar na maanden van vertalen, vergelijken, schrappen en opnieuw formuleren voelt het ineens alsof het boek werkelijk dichtbij komt.
De kern in de korrel bevat verhalen uit Boek I tot en met III van Roemi’s Masnawī. Sommige daarvan ken ik inmiddels al heel lang. Een verhaal dat steeds opnieuw bij mij terugkomt, is dat van Mozes en de herder.
Ik herinner me dat we er tussen 2004 en 2010 al over spraken in een Yahoo-groep rond Roemi en de Masnawī. In 2014 schreef ik erover op RoemiVandaag. Later kwam het opnieuw voorbij toen ik mij verdiepte in de rol van de profeten in Roemi’s werk. En nu, bij het samenstellen van dit boek, las ik het opnieuw.
Wie wordt hier eigenlijk onderwezen?
Mozes hoort een herder tot God spreken alsof God een mens van vlees en bloed is. De herder wil Gods kleren wassen, zijn haar verzorgen en hem melk brengen. Mozes kan zulke woorden niet verdragen en wijst hem terecht.
Dan wordt Mozes zelf door God terechtgewezen:
Ben je gekomen om te verenigen of om uiteen te drijven?
Wat mij nu meer dan vroeger treft, is dat Roemi Mozes hier niet neerzet als iemand die eenvoudigweg ongelijk heeft. Mozes staat juist voor wet, gerechtigheid en hoge morele maatstaven. In de Masnawī is hij een van de grote gidsende figuren. Juist daarom is het zo betekenisvol dat ook hij iets moet leren.
De herder kent de juiste woorden niet. Zijn gebed is onbeholpen en ongepolijst. Maar hij spreekt vanuit een hart dat geheel naar God is toegekeerd.
Daarmee krijgt ook het begrip adab een andere kleur. Adab is niet alleen weten hoe het hoort, de juiste woorden kennen of de juiste vormen in acht nemen. Het vraagt ook om openheid, nederigheid, eerlijkheid en gevoeligheid voor wat er werkelijk in een ander leeft.
Niet alleen Mozes verandert
Er gebeurt nog iets dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.
Wanneer Mozes na Gods terechtwijzing op zoek gaat naar de herder, treft hij niet eenvoudig dezelfde man aan die weer verder kan gaan waar hij gebleven was. Ook de herder is door wat er gebeurd is veranderd. Zijn oorspronkelijke manier van spreken heeft hem ergens doorheen gevoerd.
Dat maakt het verhaal veel rijker dan de boodschap: het maakt niet uit hoe je bidt.
Beiden worden omgevormd.
Mozes ontdekt de begrenzing van het juiste oordeel. De herder beweegt voorbij de vorm waarin zijn liefde zich aanvankelijk uitdrukte.
Die beweging zien we vaker bij Roemi. Ook in het verhaal van Mozes en Chizr moet Mozes ervaren dat zelfs zijn gerechtvaardigde oordeel niet de hele werkelijkheid omvat. De dingen zijn niet altijd wat ze lijken en we moeten oppassen niet te snel met ons oordeel klaar te staan.
Misschien is dat wel een van de redenen waarom Mozes zo’n boeiende figuur in de Masnawī is. Hij is niet alleen degene die anderen leidt. Hij blijft zelf iemand die geleid kan worden.
Een verhaal dat blijft klinken
Het verhaal van Mozes en de herder behoort tot de bekendste verhalen uit de Masnawī. Het leeft in de Perzische cultuur ook buiten het boek voort. Shahram Nazeri heeft het verhaal muzikaal vertolkt, waardoor de stemmen van Mozes, de herder en God opnieuw hoorbaar worden.
Dat vind ik mooi: een verhaal dat eeuwen geleden werd verteld, vervolgens werd overgeschreven, gelezen en besproken, en uiteindelijk ook weer gezongen.
Misschien verklaart dat iets van zijn blijvende kracht. Het stelt geen ingewikkelde leer voorop, maar een vraag die telkens opnieuw dichtbij kan komen:
Brengen onze woorden ons dichter bij elkaar, of drijven ze ons uiteen?
Dat is ook wat mij bij het werken aan De kern in de korrel steeds meer is gaan interesseren. Niet alleen: wat betekent zo’n oud verhaal? Maar ook: wat gebeurt er met ons wanneer we zoiets al lezend werkelijk toelaten?
Dit najaar verschijnt het boek.
En dan hoeven Saki en ik geen dummy meer vast te houden.