Over een ontmoeting die niet leek te passen
Ik had ergens plaatsgenomen in de zaal van de Galata Mevlevihanesi in Istanbul.
De ceremonie moest nog beginnen. Mensen zochten hun plek, er werd zacht gesproken.
Ik was niet met de groep meegereisd die deze tour had georganiseerd. Ik had gewoon een vliegtuig genomen naar Istanbul en een hotel geboekt in Sultanahmet. Van daaruit had ik me aangesloten.
Misschien begon het gevoel daar al.
Erbij — maar niet helemaal.
De reis lag achter hen — een tocht langs plaatsen die verbonden zijn met het soefisme van Djalal ad-Din Roemi. Voor de meesten was dit het slot.
Voor mij niet.
Ik zou nog blijven. Een week lang, in de nabijheid van de leraar.
Wij waren bovendien geïnstrueerd — aspirant derwisjen — om ons niet te veel te laten gaan. Innerlijke concentratie, uiterlijke beheersing.
Terwijl de zaal zich vulde, ontstond er hier en daar lichte onrust.
Er bleken plaatsen gereserveerd te zijn voor de Çelebi familie, maar die waren inmiddels ingenomen door andere bezoekers. Niet iedereen voelde zich geroepen om op te staan of te verplaatsen.
Er werd gefluisterd, gewezen, voorzichtig aangedrongen.
Maar de plekken bleven bezet.
Het was een klein voorval, nauwelijks zichtbaar voor wie er niet op lette. En toch hing er spanning in de ruimte — tussen wat bedoeld was en wat zich feitelijk voordeed.
Alsof iets traditioneels opnieuw tot leven werd geroepen, maar niet meer vanzelf gedragen werd door de verhoudingen van nu.
Toen zag ik hem.
Een man, een paar rijen verderop. Iets aan hem trok mijn aandacht. Niet opvallend, maar vertrouwd.
Ik kon hem niet plaatsen.
Mijn blik bleef hangen.
Wat was het?
Toen zag ik het.
Zijn kapsel. Hoog, golvend, bijna uit een andere tijd. Zoals op oude foto’s — mijn grootvader in de jaren twintig.
En ineens wist ik het.
Niet mijn grootvader.
Maar Cosmo Kramer.
In die tijd keken we thuis bijna elke dag na ons werk een aflevering van Seinfeld. Die wereld zat nog in mijn systeem.
Wij waren juist geïnstrueerd om ons niet te laten meeslepen.
Maar dit was ronduit hilarisch.
Ik probeerde mijn gezicht in de plooi te houden, maar van binnen botsten twee werelden frontaal op elkaar.
Ik kan het moment niet meer precies plaatsen, maar op een gegeven moment besloot ik hem aan te spreken.
“Are you Kramer?”
Zodra ik het zei, merkte ik iets merkwaardigs.
Ik verwachtte dat hij als Kramer zou antwoorden.
Alsof ik hem niet los kon zien van die rol.
Hij zag dat.
Hij ging er even in mee, bijna speels, maar niet helemaal. Toen zei hij rustig dat het maar een rol was. Dat hij ook andere rollen had gespeeld — zelfs werk van William Shakespeare.
Alsof hij me wilde uitnodigen om anders te kijken.
We raakten verder in gesprek.
Ik vroeg hem wat hem inspireerde in zijn rol als Kramer.
Hij zei dat hij een speciaal oog had voor afwijkend gedrag. Voor situaties die net uit de toon vallen. Voor kleine details die anderen niet opmerken.
En… vreemde schoenen.
Die sloeg hij op, zei hij, en gebruikte hij later.
Op een gegeven moment zaten we met een paar mensen in een kring om hem heen.
Het voelde bijna vanzelfsprekend.
En toch was het vreemd:
we zaten daar rond Kramer alsof híj de sjeik was.
Die ontmoeting voelde out of place.
Niet omdat er iets mis was, maar omdat het niet leek te passen in de context waarin het zich voordeed. Alsof twee werelden elkaar kruisten zonder zich iets van elkaar aan te trekken.
Op een ander moment begon de ceremonie. De derwisjen draaiden, en de camera’s draaiden mee. De ruimte werd stiller, dieper.
En ergens daarin viel alles samen.
De plaatsen die niet klopten.
De rollen die verschoven.
De beelden die zich opdrongen.
Na afloop heb ik hem niet meer gesproken.
Dat was ook niet nodig.
Na terugkomst heb ik dit toch wel grappige verhaal verschillende keren verteld in een soefiklas — misschien omdat ik vermoedde dat er meer in zat dan alleen de humor.
Misschien is niet op mijn plaats zijn geen vergissing.
Maar een opening.