Soms beginnen dingen heel eenvoudig. Een paar mensen die samen een boek willen lezen. Zo begon het ook met onze Masnawī-groep, inmiddels bijna twintig jaar geleden.
Vanaf mei 2006 kwamen we met een kleine kring liefhebbers bijeen om samen de Masnawī van Roemi te lezen. We deden dat niet als een academische studie, maar uit een verlangen naar verdieping en inspiratie.
De Masnawī, het grote leerdicht van Roemi, wordt door hemzelf beschreven als een boek dat ‘de wortels van de wortels van de wortels van de religie’ bevat. In deze verhalen en verzen worden op verschillende niveaus betekenissen zichtbaar over het wezen van religie en het spirituele pad. Op veel plaatsen geeft Roemi aanwijzingen over het trainen van de nafs en over de weg van innerlijke ontwikkeling.
Maar we probeerden deze tekst niet alleen te bestuderen als een boek met ideeën.
Het samen lezen van de Masnawī bracht ons steeds weer bij een andere vraag: wat zien wij zelf eigenlijk over het hoofd in onze omgang met elkaar en met de wereld om ons heen?
Langzaam ontdekten we dat de verhalen uit de Masnawī niet alleen iets vertellen over koningen, viziers of zoekers, maar ook iets laten zien over onze eigen innerlijke wereld. De personages in de verhalen begonnen zich als het ware in ons eigen leven te weerspiegelen.
Om dat proces ruimte te geven gebruikten we een eenvoudige werkvorm: het socratische gesprek.
Dat betekende onder andere dat we probeerden:
– ons eigen leven als werkmateriaal te gebruiken om de innerlijke getuige te wekken;
– zoveel mogelijk op eigen ervaring en inzicht te spreken, en niet meteen naar theorieën of autoriteiten te grijpen;
– ons bondig en helder uit te drukken;
– en ons vooral in te spannen om elkaar werkelijk te begrijpen.
Wat mij in die jaren misschien nog het meest heeft geraakt, was hoe deze verhalen mensen langzaam aanzetten tot zelfonderzoek. Studenten begonnen te zien hoe hun eigen denken hen soms kon misleiden, hoe overtuigingen hun gedrag stuurden, of hoe sterk de behoefte kon zijn om erbij te horen of aardig gevonden te worden.
Zo werd de Masnawī voor ons steeds meer wat je misschien een vorm van spirituele psychologie zou kunnen noemen. De verhalen beschrijven niet alleen gebeurtenissen, maar laten zien hoe de nafs werkt, hoe het intellect zich kan laten gebruiken en hoe gemakkelijk we verstrikt raken in onze eigen gedachten.
Maar er was nog iets anders dat we in die jaren leerden.
Waar mensen samen zoeken naar waarheid, ontstaan vaak ook vriendschappen. In de gesprekken, het samen lezen en het delen van persoonlijke inzichten groeide er tussen sommigen van ons een bijzondere verbondenheid.
Tegelijk herinneren de verhalen van Roemi ons eraan hoe kwetsbaar zulke verbondenheid kan zijn. In de Masnawī vertelt hij bijvoorbeeld het oude verhaal van de leeuw en de dieren in het bos uit de Kalila wa Dimna. De dieren leven in vrede en vertrouwen met elkaar, totdat sluwe tussenpersonen wantrouwen beginnen te zaaien. Stap voor stap groeit er twijfel, en uiteindelijk wordt een vriendschap vernietigd die ooit vanzelfsprekend leek.
Toen wij dat verhaal lazen, zagen we er vooral een symbolische les in over de listen van het ego. Pas later begreep ik hoe werkelijk en herkenbaar die dynamiek kan zijn.
Ook onze groep viel uiteindelijk uiteen. Achteraf zie ik daarin bijna iets terug van de verhalen die we lazen: hoe gemakkelijk misverstanden kunnen groeien, hoe subtiel het ego verdeeldheid kan zaaien, en hoe zelfs oprechte zoekers niet altijd aan die dynamiek ontsnappen.
Misschien was ook dat een les van de Masnawī.
Een herinnering van recenter datum kwam bij mij op toen ik nadacht over vertrouwen en verbondenheid. Een paar winters geleden verscheen er regelmatig een fazant in mijn tuin. In het begin hield hij afstand, maar gaandeweg groeide er een zekere vertrouwensband. Uiteindelijk kwam hij zelfs uit mijn hand eten. Vaak hoefde ik de tuin maar binnen te lopen of hij kwam al uit de struiken tevoorschijn.
Maar toen het voorjaar kwam veranderde er iets. De paartijd brak aan, het werd drukker in de tuin, en de fazant liet zich steeds minder zien. Op een dag bleef hij weg. Sindsdien heb ik hem niet meer teruggezien.
Misschien is dat ook een kleine les van het leven. Sommige ontmoetingen zijn kostbaar juist omdat ze tijdelijk zijn. Ze verschijnen, er ontstaat een moment van vertrouwen of nabijheid, en daarna gaan ze weer hun eigen weg.
Wat blijft is de herinnering – en misschien ook een beetje meer aandacht voor hoe kwetsbaar en bijzonder zulke momenten eigenlijk zijn.
Nu, vele jaren later, terwijl ik werk aan een bundel met verhalen uit de Masnawī, realiseer ik mij opnieuw hoe bijzonder die periode was. Niet omdat alles volmaakt verliep, maar omdat we samen mochten ervaren hoe deze verhalen mensen in beweging kunnen brengen.
Wat mij nu, jaren later, opnieuw treft, is dat de Masnawī niet alleen verhalen vertelt, maar een ruimte opent. Een ruimte waarin we iets kunnen zien van onze eigen innerlijke bewegingen — de neiging om vast te houden, de list van het intellect, de subtiele stem van de nafs.
Maar ook de stille uitnodiging die daaronder hoorbaar blijft.
Misschien is dat wel de ware werking van deze verhalen: dat ze ons niet alleen iets uitleggen, maar ons zachtjes terugroepen naar een diepere aandacht voor onszelf, voor elkaar en voor het geheim dat ons leven draagt.
Ik vind deze blog erg inspirerend. Het is een spiegel voor mijn innerlijke weg. Dankjewel! Mooi en helder geschreven!