Ik zat achter een klein lessenaartje in het Iraanse consulaat.
Een schrift voor me. Nieuwe letters.
Aan de muur hing het portret van Ruhollah Khomeini.
Hij keek streng op mij neer.
Ik was daar niet uit politieke overtuiging.
Ik was nieuwsgierig geworden door de poëzie van Roemi.
Zijn woorden hadden iets geopend wat geen analyse had kunnen openen.
Toch voelde ik hoe strak een samenleving kan zijn ingericht.
Hoe regels het dagelijks leven kunnen omklemmen.
Hoe weinig ruimte er soms is voor openlijke tegenspraak.
Die spanning zat in dat lokaal.
Nu, zoveel jaren later, lopen de spanningen weer op.
Iran. De VS. Israël.
Verklaringen. Dreiging. Tegenverklaringen.
Sommige Iraniërs hopen op regime change.
Anderen vrezen het.
Niemand spreekt voor iedereen.
Wat ik zie, is propaganda en anti-propaganda.
Woorden die harder worden.
Beelden die vereenvoudigen.
De wanhoop en de chaos zijn soms zo groot
dat de vraag bijna verschuift:
niet meer welke samenleving rechtvaardig is,
maar welke vorm van macht het minst beangstigend lijkt.
En ondertussen lijkt een deel van de wereld steeds verder naar autocratie te kantelen.
Leiders nemen besluiten zonder brede consultatie.
Procedures worden omzeild of geminimaliseerd.
Veel mensen halen hun schouders op.
Misschien is dat nog het meest verontrustende.
Ik kijk ook naar onszelf.
Naar de westerse vrijbuiterij waarin jonge mensen soms van gekkigheid niet meer weten wat ze moeten kiezen.
Te veel regels verstikken.
Maar grenzeloosheid kan ook richtingloos maken.
Misschien zocht ik daarom naar mystiek.
Niet om weg te kijken.
Niet om me af te sluiten.
Maar om een innerlijke maat te vinden.
Mystiek verandert geen regimes.
Ze herschrijft geen verdragen.
Ze lost geen geopolitiek op.
Uiteindelijk moeten we spreken.
Handelen.
Kiezen.
Maar hoe wij kiezen, hangt af van de ruimte in onszelf.
Ik weet nog hoe ik daar zat, pen in de hand, letters vormend die van rechts naar links liepen.
Misschien loopt inzicht ook zo.
Niet altijd in de richting die wij gewend zijn.
En misschien begint verandering niet bij luidheid,
maar bij het weigeren om de ander tot vijand te reduceren —
ook wanneer de wereld hard spreekt.