In november 2025 vonden twee concertmomenten plaats die, hoewel heel verschillend in sfeer, vanuit dezelfde wortel opbloeiden. Op 9 november speelden we in het Rumi Kunst Instituut in Vlaardingen, tijdens de open dag waar allerlei mensen — jong en oud — binnenliepen. Sommigen kwamen speciaal voor de muziek, anderen dwaalden nieuwsgierig binnen, terwijl er ook bezoekers waren die zich verdiepten in traditionele kunstvormen. Terwijl wij speelden, zat iemand gebogen over het papier om de eerste lijnen van de kalligrafie te leren; verderop stond een klein groepje bij het Abr-o-bad, het water waarin kleuren langzaam met elkaar verweven worden. Het leek bijna alsof de muziek de handen van de ambachtslieden begeleidde. Er werd niet óp de muziek gereageerd; er werd mét de muziek gewerkt. De ruimte werd een atelier van klank en kleur.
Wat mij raakte was de hartelijke eenvoud. Mensen spraken hun waardering uit, niet in grote woorden, maar zacht en eerlijk. Een jonge vrouw zei dat zij verrast was dat de muziek “iets in haar mee liet bewegen.” Een oudere man vertelde dat hij al jaren langs de kade kwam zonder te weten dat er hier “zoveel ziel” te vinden was. Het was alsof klank en mens elkaar tegenkwamen zonder masker: oprecht en zonder pretentie.
Het muzikale programma was klein maar rijk: Zirguleli Hicaz, Hicaz- Hümâyun Saz Semâi en de Şehnâz ilahi Hiç bulunmaz akranın wisselden elkaar af met voordrachten uit Roemi. In de sfeer van Hiç bulunmaz akranın klonk het besef dat wat het hart herkent, niet te vergelijken is met uiterlijke vormen — dat ware schoonheid niet gevonden wordt door te zoeken naar een gelijke, maar door te erkennen dat er niets naast staat. Niet als exclusiviteit, maar als verwondering: de diepe waarde van het Ene dat door alles heen spreekt.
Toen ik daarna het verhaal van De boom uit India bracht en de twee gedichten over wortels en takken, kreeg het publiek een verhaal mee dat uitnodigde tot herinnering. De boom — het beeld dat Cengiz aandroeg — werd herkenbaar: als mens, als geest, als aandacht. “Koester de wortel,” zegt Roemi, want het is de wortel die het blad draagt, niet omgekeerd. Misschien was dat precies wat er gebeurde: jongere bezoekers, die nog maar net de wortels van traditie raakten, lieten zich raken door iets dat ouder is dan wijzelf; oudere bezoekers hoorden iets dat zij al kenden maar niet altijd woorden konden geven.
Een week later speelden we in Den Haag, ter viering van Mahmood Khan’s 98ste verjaardag. Daar was de sfeer anders: intiemer, dieper, met een stille dankbaarheid die al vóór de muziek voelbaar was. Het programma volgde een wisseling van muziek en voordracht, zoals vastgelegd in de speellijst , en de ruimte leek te luisteren zoals iemand luistert naar een oude vriend die weer eens binnenstapt. Hier klonk ook de ilahi van Ken’an Rifai, waarin het verlangen wordt bezongen om het hart te reinigen van alles wat de mens verhindert om innerlijk thuis te komen. Niet als ascetische ernst, maar als tederheid: de vraag of het hart transparant mag worden, zodat het Licht zelf zijn weg vindt. Muziek als gebed, maar een gebed dat ademt.
Daar, bij de verjaardag, las ik de ode voor Mahmood Khan en het was alsof die woorden in stilte konden rusten. Want wie Mahmood kende, herkende het beeld van de boom: niet de trotse boom die zich verheft, maar de boom die diep geworteld is en enkel staat door trouw en nederigheid. Een boom die anderen schaduw en rust biedt, zonder dat hij aandacht vraagt.
Wat mij vooral trof was dat de twee concerten in hun uiterlijke vorm niet op elkaar leken, maar innerlijk één stroom vormden: Vlaardingen was als het jonge blad dat zonlicht vangt, speels, open, nieuwsgierig; Den Haag was als een wortel die jaren van ervaring draagt, vol herinnering en rust. In de muziek van de Ottomanen, met hun ragfijne melodische lijnen en hun tederheid van vorm, werd dat voelbaar. In de woorden van Roemi kreeg het richting. In het Abr-o-bad, in de kalligrafie, in de handen van jonge mensen werd het zichtbaar.
Misschien is dat wat blijft: niet de klank, niet het applaus, niet het programma, maar het besef dat de boom die wij zoeken niet buiten ons staat, maar in ons groeit. En dat muziek, poëzie en stilte niet dingen zijn die we doen, maar dingen die we samen dragen — als wortels en takken van dezelfde boom.