Inleiding
De onderstaande tekst is ontstaan in april 2010, tijdens mijn deelname aan een online retraite rondom de spirituele leer van Djelal ad-Din Roemi. Destijds was ik actief verbonden aan een spirituele school waarin Roemi’s poëzie en soefimystiek een centrale plaats innamen. In het kader van die retraite werd ik gevraagd een bijdrage te leveren over het thema Barmhartigheid. Wat volgde, was een persoonlijke verkenning van wat deze goddelijke eigenschap voor mij betekende — niet als theologisch begrip, maar als levende werkelijkheid. Terugkijkend ervaar ik deze woorden als een getuigenis van een innerlijk proces dat nog altijd gaande is: het leren vertrouwen op een bron van mildheid, zelfs temidden van pijn en verwarring.
In de luwte van een online retraite rond Roemi’s werk, werd ik uitgenodigd om stil te staan bij het thema barmhartigheid. Niet als abstract idee, maar als een levende kracht die zich onverwacht kan tonen. Wat betekent het werkelijk om geraakt te worden door iets dat jou niet veroordeelt, maar je zachtjes omvat?
Binnen het soefisme zijn er vele wegen om dichter bij het goddelijke te komen. Eén daarvan is de weg van rahma — barmhartigheid. In het Arabisch komt dit woord voort uit de wortel r-h-m, die ook ‘baarmoeder’ betekent. Barmhartigheid wordt zo een ruimte van bescherming, voeding en tederheid waarin het leven zelf tot bloei kan komen.
In de poëzie van Roemi, de grote Perzische dichter en mysticus, vinden we talloze nuances van dit woord: gunst, genade, nabijheid, zachtheid, tederheid, mildheid, vrijgevigheid. Barmhartigheid is geen eigenschap ver weg in de hemel, maar een kracht die zich aandient te midden van onze worstelingen, in de rafelranden van het bestaan.
Prijs God dat dit touw is neergelaten,
dat Genade en Barmhartigheid met elkaar zijn verweven.
(Masnavi II, 1278)
Toen ik brak, werd ik opgevangen
Mijn diepste ervaring met barmhartigheid vond plaats in een periode van psychisch lijden. Conflicten met dierbaren raakten oude wonden. Overlevingsstrategieën, angst en verwarring bepaalden mijn dagen. Ik stond volkomen los van het diepere Zelf.
Juist in die verwarring ontdekte ik de kracht van spirituele oefening: meditatie, gebed, retraite. Het was vreemd om naar mijn pijn te kijken zonder me ermee te vereenzelvigen. Tegelijk was het zo intiem. In die kwetsbare ruimte vond ik delen van mezelf terug die ik jarenlang had verdrongen.
Ik begon te zien dat barmhartigheid niet alleen ín mij beschikbaar is, maar dat het mij ook verbindt met iets groters. Een Oerbron. Een oceaan. Zelfs als ik faalde om mild te zijn voor mezelf of anderen, werd ik steeds weer teruggeroepen — niet door plicht, maar door zachtheid.
Er ontstond vertrouwen. Want geen enkele druppel kan weerstand bieden aan de oceaan die haar roept. En ik begon te vermoeden: misschien zijn al die situaties waarin ik mij botsend, verward of tekortschietend voel… misschien zijn ze er niet ondanks de barmhartigheid, maar dóór haar — om deze kwaliteit in mij wakker te roepen.
Roemi’s woorden als gids
Wat me trof in Roemi’s werk is hoe hij het vuur van het leven niet uit de weg gaat, maar erdoorheen spreekt. Hij schildert het leven niet mooier dan het is. Integendeel: hij noemt pijn, verwarring, strijd. Maar hij doet dat met een ondertoon van vertrouwen.
Kijk naar de kikkererwt in de pan,
hoe hij opspringt wanneer hij het vuur voelt.
‘Waarom kook je me?’ roept hij,
‘Waarom keer je mij steeds om?’
De kok zegt: ‘Word maar zacht,
en loop niet weg voor het vuur —
ik kook je niet uit haat,
maar opdat je voedzaam wordt,
opdat je je kunt mengen
met de essentie van de geest.’
(Masnavi III, 4159-4165)
Barmhartigheid als een veilige ruimte
Misschien herken je dit ergens. Misschien ook niet. Maar als je ooit op een punt staat waarop je jezelf kwijt bent — waarin oude pijn, onzekerheid of oordeel de overhand nemen — weet dan dat er een andere beweging mogelijk is.
Barmhartigheid is geen gevoel. Het is een werkwoord. Een stroom. En soms verschijnt ze niet als antwoord, maar als de vraag zelf: Kun je blijven, ook nu?
Ik weet niet of ik haar ooit ten volle zal begrijpen. Maar ik weet: ze is er. Soms als stilte. Soms als traan. Soms als inzicht. En altijd — als uitnodiging om mij over te geven aan iets dat mij draagt, ook als ik dat zelf even niet kan.
Waar pijn is, gaat de genezing heen.
Waar armoede is, gaat de voorziening heen.
Waar de vraag is, komt het antwoord.
(Masnavi I, 1130–1131)
Een uitnodiging
Voel je vrij om je ervaring met barmhartigheid of je eigen weg van heling te delen in de reacties hieronder. Misschien zijn we elkaars reisgenoten — zonder dat we het wisten.